Naukowcy z University of Iowa porównali aktywność mózgu dorosłych z autyzmem i bez niego podczas oglądania filmów. Średnie wyniki obu grup okazały się podobne, ale między samymi osobami z autyzmem różnice były wyraźnie większe niż w grupie kontrolnej.
Jak badano mózg podczas oglądania filmów
Zespół, którym kierowali Dorit Kliemann i James Traer, nie zbierał nowych danych. Wykorzystał wcześniejsze pomiary z Indiana University i Caltech, gdzie rejestrowano aktywność mózgu dorosłych z zaburzeniem ze spektrum autyzmu (ASD) i bez niego w trakcie oglądania filmów. Były wśród nich animacje, kino akcji, komedia romantyczna i thrillery w stylu Hitchcocka.
Na tych nagraniach badacze wytrenowali model komputerowy. Szukał on związków między aktywnością mózgu a dźwiękami, obrazem oraz abstrakcyjnymi cechami społecznymi scen. Po treningu model trafnie przewidywał aktywność w różnych układach mózgu. Według Kliemann takie podejście pozwala sprawdzać odpowiedzi mózgu na wiele aspektów złożonych, zmieniających się sytuacji, a to ważne przy badaniu trudności społecznych w ASD.
Podobne średnie, różne mózgi
Gdy porównano średnie obu grup, model przewidywał aktywność w poszczególnych układach mózgu podobnie u osób z ASD i bez. Obraz zmienił się dopiero po zestawieniu uczestników ze sobą w obrębie każdej grupy. Osoby z ASD częściej odbiegały od średniej własnej grupy.
- Większą zmienność zaobserwowano w niemal wszystkich ocenianych układach mózgu.
- Najbardziej widoczna była ona w układzie odpowiedzialnym za przetwarzanie spraw społecznych.
Autorzy zwracają uwagę, że obecne sposoby rozumienia i leczenia ASD opierają się na porównywaniu średnich grupowych. Ich wyniki sugerują, że potrzebna jest zmiana perspektywy. Traer przyznał: „Zaskoczyło nas podobieństwo średnich grupowych.” Dodał, że trzeba zrozumieć, jak i dlaczego odpowiedzi poszczególnych mózgów się różnią.
Co to może znaczyć w praktyce
Kliemann wskazuje, że wyodrębnienie podgrup w ramach ASD może pomóc w dokładniejszym zrozumieniu tego stanu i w opracowaniu wsparcia dopasowanego do jednostki. Zespół zamierza dalej badać, jak, gdzie i kiedy zmienność aktywności mózgu wiąże się z różnicami w zachowaniach powiązanych z ASD.
Dla czytelnika w Polsce warto podkreślić, że to badanie podstawowe, a nie nowa metoda diagnozy czy terapii. Nie zmienia ono obecnych zasad rozpoznawania autyzmu ani zaleceń dotyczących wsparcia, które w Polsce i w innych krajach UE opierają się na ocenie klinicznej. Pokazuje jednak kierunek, w którym zmierzają badania: od szukania „typowego mózgu osoby z autyzmem” do opisywania różnorodności wewnątrz spektrum.
Ma to znaczenie także dla codziennego rozumienia autyzmu. Samo określenie „spektrum” oznacza, że osoby z tą diagnozą mogą bardzo różnie funkcjonować i potrzebować odmiennego wsparcia. Nowe wyniki dodają do tego obrazu dane z badań nad aktywnością mózgu, choć na praktyczne zastosowania trzeba będzie jeszcze poczekać. Badanie dotyczyło dorosłych, więc nie wiadomo, czy takie same wnioski dotyczą dzieci.
Praca ukazała się w czasopiśmie „JNeurosci” w 2026 roku. Jej autorzy zapowiadają kolejne analizy, które mają pokazać, z czym dokładnie wiąże się zaobserwowana zmienność.
Źródło: Medical Xpress – „People with autism show remarkable variability in brain activity”
